Czytanie sceniczne powieści oraz o jej autorze, estońskim pisarzu Jaanie Krossie

Pastor, który pisze kronikę: jak pokazuje historia, nie jest to niczym niezwykłym. Ale co ten pastor, Balthasar Rüssow z Revalu/Tallina, ma wspólnego z Pomorzem?

O wiele więcej, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Gdyby nie Pomorze, jego droga życiowa nigdy nie przebiegłaby w ten sposób – a jego kronika nigdy nie zyskałaby sławy. Gdy bowiem prawie 500 lat temu urodził się Rüssow, nikt nie wyobrażał sobie, że on, syn estońskiego woźnicy, będzie kiedyś na równi z bogatymi niemieckimi kupcami ze starego miasta hanzeatyckiego. Stało się to możliwe, ponieważ ten bystry chłopiec został wysłany do Szczecina, aby studiować tam teologię. A jego „Kronika prowincji Lyffland”, przez którą naraził się na gniew wielu wpływowych współczesnych, została najpierw wydrukowana w Rostocku, a następnie, w drugim wydaniu z 1584 roku, w Barth.

Życie Balthasara Rüssowa uwiecznił estoński pisarz Jaan Kross w powieści biograficznej pod tym samym tytułem. Podobnie jak jego powieściowy bohater Rüssow, sam autor Jaan Kross czuł się kronikarzem swojego kraju. Jednak na tym podobieństwa bynajmniej się nie kończą. Kross ma równie burzliwą biografię jak jego bohater: Urodzony w 1920 roku w Tallinie, ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie w Dorpacie/Tartu w czasie wojennych zawirowań, spędził rok w areszcie Gestapo i kilka lat na syberyjskiej zesłaniu, a w 1954 roku osiadł w Tallinie jako niezależny pisarz i tłumacz. W latach 90. jego nazwisko wielokrotnie pojawiało się w kontekście literackiej Nagrody Nobla, jednak nigdy jej nie otrzymał. „Piszę powieści historyczne, ponieważ historia wykonała już połowę pracy” – tak Kross próbował kiedyś wyjaśnić swoje upodobanie do tematów historycznych. W 2007 roku Kross zmarł w Tallinie – jako wybitny pisarz europejski, strażnik kultury i języka estońskiego.

We współpracy z Niemieckim Forum Kultury Europy Wschodniej